Listen in English:

Listen in Gujarati:


Downloads:


How did this story make you feel?

Please choose one

This is how other readers felt

Plus 1933 others

Share this story:

Internet safety:

www.thinkuknow.co.uk


Share your work

The Donkey and the Qazi of Jaunpur

The Donkey and the Qazi of Jaunpur
Find out more
about the contributors

The Donkey and the Qazi of Jaunpur

A Gujarati story by Anonymous


There was once a boastful and proud teacher who lived in a small village in India. This man claimed that he was so intelligent that he could turn a donkey into a man. ‘With a mixture of potions and powders and the power of my mind, that is all it takes,’ he would declare to any man or woman who would listen.

One day, Aban was passing by the teacher’s house with his lazy donkey in tow when he heard the boastful teacher telling his neighbour about his power to transform a donkey into a man.

Aban was very poor and relied on his donkey to help him carry food and goods from one village to the next. This was how Aban earned his meagre income. But because his donkey was so lazy, Aban was not able to earn enough rupees to properly feed himself and life was very difficult indeed.

‘I know what I shall do,’ thought Aban. ‘I shall ask the teacher to turn my donkey into a man and then I will finally have a son who will help me in my work and look after my wife and I when we are both old.’

And so Aban approached the teacher and asked, ‘Please will you turn my lazy donkey into a man so that I might have a son?’

Of course the teacher was not so intelligent or powerful that he could do as he claimed. As far as he was concerned there was nobody in the whole country who could actually turn a donkey into a man. But the teacher was clever enough to realise that here was a chance to make some money from poor old Aban.

‘I can turn your donkey into a man,’ the teacher lied, ‘but such a feat will cost you fifty rupees and will take me fourteen days and fourteen nights to achieve.’

As I have already said, Aban was not a rich man but he did have his savings: fifty rupees which he had slowly been putting aside since he was a boy. This money was meant to help Aban and his wife when they were both too old to work.

‘But fifty rupees is all the money I have in the whole world,’ said Aban.

‘Well that is my fee,’ said the teacher, ‘and if you wish me to turn your lazy donkey into a man then that is how much you must pay me.’

Aban thought about this proposition for a few minutes but finally reached the conclusion that he had no choice but to pay his life savings to the teacher. ‘My donkey is so lazy,’ thought Aban, ‘that soon I will not have any work at all. Then where will I be? But with a son to help me I will soon be back on my feet.’

The following morning Aban returned to the teacher’s house with his lazy donkey in tow and fifty rupees in hand. The teacher took the money and the donkey and told poor old Aban to return in fourteen days to collect his son. ‘And do not disturb me in the meantime,’ he instructed. ‘My work requires concentration and peace and I do not wish to be bothered.’

Aban agreed without further question and returned home to his wife. He was very nervous because he was now unable to work and he had no savings whatsoever. But the old man assured himself that soon all would be well. Soon he would have a son to work by his side and together they would turn bad fortune into good.

The teacher, knowing full well that he could not turn the donkey into a man, devised a simple plan in order to trick poor old Aban. ‘I shall first sell this donkey for another fifty rupees,’ he told himself, ‘Then I shall tell silly old Aban that his new son was so wise that he ran off to join the Qazi of Jaunpur.’

And so the teacher sold the donkey for fifty rupees and celebrated over the following fourteen days with expensive foods and spices and new clothes. ‘I may not be able to turn a donkey into a man,’ thought the teacher, ‘but I did come up with a very clever plan and earned myself one hundred rupees into the deal.’

On the morning of the fifteenth day, Aban returned to the teacher’s house eager to meet his new son. ‘Where is my son? Where is my son?’ he asked the teacher.

The teacher cleared his throat and gave the speech he had been practicing for many days. ‘After much effort and concentration I turned your lazy donkey into a strong and healthy man, and a very wise man at that. He was so wise, in fact, that he ran away and became the Qazi of Jaunpur.’

‘My son has become the Qazi of Jaunpur instead of helping his father! That is impossible!’

‘I am afraid that it is true,’ assured the teacher.

Aban did not know that he was being tricked by the teacher and was outraged that his son should become the Qazi of Jaunpur instead of helping his father at work.

The Qazi were wise men who studied and helped in matters that required adjudication, and if things had been different then perhaps Aban would have been proud to have such a son. But Aban was desperately poor and already very hungry. Without a donkey or a son to help them, he and his wife would surely perish within the year. And so Aban marched straight away to the Qazi’s court and pushed his way passed the guards and walked right up to the Qazi and asked, ‘How does it feel to be transformed from a donkey into a man? How does it feel to betray a father?’

The Qazi was most surprised by this outburst and the guards soon seized a hold of poor old Aban and locked him away for the night.

The very next morning, as soon as he was released from lock-up, Aban once more stormed into the court, marched right up to the unsuspecting Qazi, and demanded to know, ‘What does it feel like to have once been a lazy donkey and now to be a son who abandons his own father?’

The Qazi was truly taken aback by Aban’s behaviour because nobody had ever spoken to him in such a way. But the Qazi was a patient and generous man as well as being wise, and so he asked Aban, ‘If I was indeed once a donkey who was then turned into your son and am now a Qazi, what is it that I might do that will make up for my abandoning you?’

Aban thought about this question for a moment and then answered, ‘You can give me seven hundred rupees so that your mother and I will never have to work again.’

Much to the amazement of the guards of the court, the Qazi agreed to this request and paid the old man seven hundred rupees for his troubles.

Aban was overjoyed by such generosity and thanked the man whom he thought to be his son.

When he returned to his village, Aban was full of stories about his son the Qazi who had given him enough money to retire for the remainder of his life. ‘I am rich thanks to my generous son!’ said Aban. ‘Now I shall never have to work again!’

Everybody in the village was happy for Aban because they all knew that he was very poor even though he had worked hard his whole life. Well, everybody was happy except for the boastful and proud teacher who had so deceived the old man. The teacher simply could not understand what had happened. How was it that Aban was now rich yet he, a cunning and clever teacher, had to continue in his work? And how was it that the Qazi of Jaunpur had believed himself to be Aban’s son?

‘I shall never know these things for as long as I live,’ thought the teacher, ‘but there is one thing I do know for sure... I will never again say that I can turn a donkey into a man!’ 

And that is the tale of The Donkey and the Qazi of Jaunpur.   

The Donkey and the Qazi of Jaunpur
Find out more
about the contributors

The Donkey and the Qazi of Jaunpur

A Gujarati story by Anonymous


અજાણ્યી વ્યક્તિ,

ગધેડો અને જોનપુરનો કાઝી

એક ગુજરાતી વાર્તા

અજાણ્યી વ્યક્તિ દ્વારા

 એક સમયે બડાઈખોર અને અભિમાની શિક્ષક હતો જે ભારતના નાનકડા ગામમાં રહેતો હતો.આ માણસ એવો દાવો કરતો હતો કે તે એટલો બધો હોશિયાર છે કે તે ગધેડાને માણસમાં ફેરવી શકે છે.‘પ્રવાહી ઔષધો અને પાવડરોના મિશ્રણ અને મારા મનની શક્તિ સાથે,આ શક્ય થાય છે,’ જે પણ પુરૂષ કે સ્ત્રી તેને સાંભળતા તેઓને તે જણાવતો હતો.

    એક દિવસ, અબાન પોતાના આળસુ ગધેડાને ખેંચીને લઈ જતાં શિક્ષકના ઘરની બાજુથી પસાર થતો હતો,ત્યારે તેણે બડાઈખોર શિક્ષકને તેના પડોશીને ગધેડાને માણસમાં ફેરવવાની તેની શક્તિ વિશે કહેતાં સાંભળ્યો.

   અબાન ખૂબ જ ગરીબ હતો અને એક ગામથી બીજે ગામ ખાદ્યપદાર્થો અને સામાનને લઈ જવામાં તેની મદદ કરવા તેના ગધેડા પર નિર્ભર હતો.આ રીતે અબાન તેની અલ્પ આવક મેળવતો હતો.પરંતુ તેનો ગધેડો ખૂબ જ આળસુ હોવાના કારણે અબાન પોતાનું પેટ ભરવા પૂરતા રૂપિયા પણ કમાઈ શકતો નહોતો અને વાસ્તવમાં તેનું જીવન ખૂબ જ મુશ્કેલ બની ગયું હતું.

   ‘ મને ખબર છે મારે શું કરવું જોઈએ,’ અબાને વિચાર્યું. ‘ મારે શિક્ષકને મારા ગધેડાને માણસમાં ફેરવવા માટે કહેવું જોઈએ અને આખરે મારી પાસે દિકરો હશે જે મારા કામમાં મારી મદદ કરશે અને મારી અને મારી પત્નિની જ્યારે અમે ઘરડાં થઈશું ત્યારે સંભાળ પણ લેશે.’

   અને તેથી અબાન શિક્ષક પાસે પહોંચ્યો અને કહ્યું, ‘શું તમે કૃપા કરીને મારા આળસુ ગધેડાને માણસમાં ફેરવશો જેથી કરીને કદાચ મને દિકરો મળી જાય?’

  ખરેખરમાં શિક્ષક એટલો બુદ્ધિમાન કે શક્તિશાળી નહોતો કે તે તેનો દાવો પૂરો કરી શકે.જ્યાં સુધી તેની વાત છે તો પૂરા વિશ્વમાં એવી કોઈ વ્યક્તિ નથી જે ખરેખરમાં ગધેડાને માણસમાં ફેરવી શકે. પરંતુ અહિંયા ગરીબ ઘરડાં અબાનથી અમુક પૈસા રળવાની તક હતી તે સમજવા  શિક્ષક પૂરતો હોશિયાર હતો.

   ‘હું તમારા ગધેડાને માણસમાં ફેરવી શકું,’ શિક્ષક જૂઠું બોલ્યો, ‘પરંતુ આવા વીરતાભર્યા પરાક્રમમાં તમને પચાસ રૂપિયાનો ખર્ચ થશે અને તેને બજાવવામાં મને ચૌદ દિવસ અને ચૌદ રાતોનો સમય લાગશે.’

   મેં અગાઉથી જણાવ્યા મુજબ, અબાન પૈસાદાર માણસ નહોતો પરંતુ તેની પાસે તેની બચત હતી: પચાસ રૂપિયા જે તેણે પોતે નાનો હતો ત્યારથી ધીમેધીમે ભેગા કર્યા હતા. આ પૈસા અબાન અને તેની પત્નિ જ્યારે તેઓ બન્ને ખૂબ જ ઘરડાં થાય અને કામ ન કરી શકે ત્યારે તેમની મદદ માટે હતા.

   પરંતુ પૂરા વિશ્વમાં મારી પાસે માત્ર પચાસ રૂપિયા જ છે,’ અબાને કહ્યું.

   ‘તે મારી ફી છે,’ શિક્ષકે કહ્યું, ‘અને જો તમે તમારા આળસુ ગધેડાને માણસમાં ફેરવવા માંગતા હોવ તો તમારે તેટલા પૈસા મને ચૂકવવાના રહેશે.’

  અબાને થોડી ક્ષણો માટે આ પ્રસ્તાવ વિશે વિચાર્યુ પરંતુ છેવટે તે નિર્ણય પર પહોંચ્યો કે તેના જીવનની બચતને શિક્ષકને આપ્યા સિવાય તેની પાસે બીજો કોઈ રસ્તો નથી. ‘મારો ગધેડો ખૂબ જ આળસુ છે,’ અબાને વિચાર્યુ , ‘હવેથી હું તેની પાસે કોઈપણ કામ કરાવી શકીશ નહી.તો મારું શું થશે? પરંતુ મારી મદદ માટે દિકરો હશે તો હું ફરી પાછો પગભર થઈ જઈશ.’

   બીજા દિવસની સવારે અબાન દોરડાથી ખેંચેલા તેના આળસુ ગધેડા અને હાથમાં પચાસ રૂપિયા સાથે શિક્ષકના ઘરે આવ્યો.શિક્ષકે પૈસા અને ગધેડાને લીધો અને ગરીબ ઘરડાં અબાનને ચૌદ દિવસ પછી તેના દિકરાને લેવા આવવા માટે પરત આવવા કહ્યું. ‘અને તે દરમ્યાન મને ખલેલ પહોંચાડતો નહી,’ તેણે આદેશ આપ્યો. ‘મારા કામમાં એકાગ્રતા અને શાંતિની જરૂર છે અને હું હેરાન થવા ઈચ્છતો નથી.’

  અબાન આગળ કોઈપણ પ્રશ્ન પૂછ્યા વગર સંમત થયો અને તેની પત્નિ પાસે ઘરે પાછો આવ્યો.તે ખૂબ જ ચિંતિત હતો કારણકે હવે તે કામ કરી શકે તેમ નહોતો અને તેની પાસે જરા પણ બચત નહોતી.પરંતુ ઘરડાં માણસે પોતાની જાતને આશ્વાસન આપ્યું કે હવે જલ્દી બધું ઠીક થઈ જશે.જલ્દી તેની પાસે તેના માટે કામ કરવા દિકરો હશે અને બન્ને સાથે મળીને તેમના કમનસીબ ભાગ્યને સારામાં ફેરવશે.

   શિક્ષક, જે સારી રીતે જાણતો હતો કે તે ગધેડાને માણસમાં ફેરવી શકશે નહી,ગરીબ ઘરડાં અબાનને છેતરવા માટે તેણે એક સાદી યોજના ઘડી. ‘મારે બીજા પચાસ રૂપિયા માટે આ ગધેડાને વેંચી દેવો જોઈએ,’ તેણે પોતાની જાતને કહ્યું, ‘ત્યારબાદ મારે તે મૂર્ખ અબાનને કહેવું કે તેનો નવો દિકરો એટલો બુદ્ધિમાન હતો કે તે જોનપુરના કાઝીને જોડાવા નિકળી ગયો છે.’

  અને શિક્ષકે પચાસ રૂપિયા માટે ગધેડાને વેંચી દીધો અને મોંઘા ખાદ્યપદાર્થો અને મસાલેદાર વસ્તુઓ અને નવા કપડાં સાથે પછીના ચૌદ દિવસ મજા માણી. ‘હું ગધેડાને માણસમાં ભલે ફેરવી શકતો નથી,’ શિક્ષકે વિચાર્યુ, ‘પરંતુ મેં ખૂબ જ હોશિયારીપૂર્વકની યોજના વિચારી અને સોદામાં મારી જાતે એકસો રૂપિયા કમાયા.’

   પંદરમા દિવસની સવારે, પોતાના નવા દિકરાને મળવા ઉત્સુક અબાન શિક્ષકના ઘરે પરત આવ્યો. ‘મારો દિકરો ક્યાં છે? મારો દિકરો ક્યાં છે?’ તેણે શિક્ષકને પૂછ્યું.

   શિક્ષકે પોતાનું ગળું ચોખ્ખું કર્યું અને ઘણા દિવસોથી પોતે જેનો અભ્યાસ કરતો હતો તે ભાષણ આપ્યું. ‘ઘણા પ્રયત્ન અને એકાગ્રતા પછી મેં તારા આળસુ ગધેડાને સશક્ત અને સ્વસ્થ માણસમાં ફેરવ્યો,અને ખૂબ જ બુદ્ધિમાન માણસમાં પણ. તે ખરેખરમાં,એટલો બુદ્ધિમાન હતો કે તે અહિંયાથી ભાગી ગયો અને જોનપુરનો કાઝી બની ગયો.’

   ‘પોતાના પિતાને મદદ કરવાને બદલે મારો દિકરો જોનપુરનો કાઝી બની ગયો! તે અશક્ય છે!’

   ‘હું દ્વિધામાં છું કે આ સાચું છે,’ શિક્ષકે આશ્વાસન આપ્યું.

  અબાન તે જાણતો નહોતો કે તેને શિક્ષક દ્વારા છેતરવામાં આવી રહ્યો છે અને તેની સાથે અત્યાચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે કે તેનો દિકરો તેના પિતાને કામ કરવામાં મદદ કરવાને બદલે જોનપુરનો કાઝી બની ગયો છે.

   કાઝી બુદ્ધિમાન માણસો હોતા જે એવી બાબતોનો અભ્યાસ કરતા અને તેમાં મદદ કરતાં જેમાં અધિનિર્ણયની આવશ્યકતા હોય,અને જો સંજોગો કરતાં વાસ્તવિકતાઓ જુદી હોત તો અબાન આવો દિકરો હોવા બદલ ગૌરવ અનુભવત.પરંતુ અબાન અત્યંત ગરીબ અને ખૂબ જ ભૂખ્યો હતો.તેઓની મદદ માટેના ગધેડા કે દિકરા વગર, તે અને તેની પત્નિ ચોક્કસપણે વર્ષભરમાં મૃત્યુ પામે તેમ હતા.અને તેથી અબાને સીધી કાઝીની અદાલત તરફ કૂચ કરી અને તેના રક્ષકોને પાર કરી સીધો કાઝી પાસે ગયો અને પૂછ્યું, ‘ગધેડામાંથી માણસમાં રૂપાંતરિત થવાનો કેવો અનુભવ થાય છે? પિતા સાથે વિશ્વાસઘાત કરવાનો કેવો અનુભવ થાય છે?’

   આ આકસ્મિક ધડાકાથી કાઝી એકદમ આશ્ચર્યચક્તિ થઈ ગયો અને રક્ષકોએ તરત જ ગરીબ ઘરડાં અબાનને તેમની કેદમાં ઝડપી લીધો અને પૂરી રાત તેને કેદમાં પૂરી દીધો.

   બીજા દિવસની સવારે,જેવો તે કેદમાંથી મુક્ત થયો,અબાન ફરી એકવાર અદાલતમાં જોરથી ઘસી આવ્યો,અસંશયાસ્પદ કાઝી તરફ સીધું પ્રયાણ કર્યું,અને જાણવાની માંગણી કરી, ‘એક સમયે આળસુ ગધેડા હોવું અને હવે પોતાના જ પિતાને છોડી જનારા દિકરા હોવું તેનો કેવો અનુભવ થાય છે?’

   કાઝી સાચેમાં અબાનના વર્તનથી મૂંઝવણમાં પડી ગયો હતો કારણકે આજ સુધી કોઈએ પણ તેની સાથે આવી રીતે વાત કરી નહોતી.પરંતુ કાઝી બુદ્ધિમાન હોવાની સાથે ધીર અને ઉદાત્ત માણસ પણ હતો,અને તેથી તેણે અબાનને પૂછ્યું, ‘જો હું સાચેમાં એક સમયે ગધેડો હતો તો પછી કોણે મને તારા દિકરામાં રૂપાંતરિત કર્યો અને હવે હું કાઝી બની ગયો,મારે એવું શું કરવું હતું કે જેથી મેં તને છોડી દીધો?’

   અબાન ક્ષણભર માટે આ પ્રશ્નના વિચારમાં પડી ગયો અને પછી તેણે જવાબ આપ્યો, ‘તું મને સાતસો રૂપિયા આપી શકે છે જેથી મારે અને તારી માતાએ ફરી કામ કરવું પડશે નહી.’

  અદાલતના રક્ષકોના આશ્ચર્યના ઉમેરામાં,કાઝી આ વિનંતી સાથે સંમત થયો અને ઘરડાં માણસને તેની સમસ્યાઓ માટે સાતસો રૂપિયા ચૂકવ્યા.

   અબાન આ ઉદારતાથી અતિ પ્રસન્ન થઈ ગયો અને જેને તે પોતાનો દિકરો માનતો હતો તે માણસનો આભાર માન્યો.

   જ્યારે અબાન પોતાના ગામે પરત આવ્યો,તે તેના દિકરા કાઝીની વાતોથી પૂર્ણ હતો જેણે તેને તેના જીવનના શેષભાગ માટે નિવૃત થવા પૂરતા રૂપિયા આપ્યા હતા. ‘હું મારા ઉદાત્ત દિકરાનો ખૂબ જ આભારી છું!’ અબાને કહ્યું. ‘હવે મારે ફરી ક્યારેય કામ કરવું પડશે નહી!’

   ગામમાં દરેક જણ અબાન માટે ખુશ હતાં કારણકે તેઓ સહુ જાણતા હતા કે આખી જીંદગી સખત મહેનત કર્યા પછી પણ તે ખૂબ જ ગરીબ હતો.જેણે ઘરડાં માણસને છેતર્યો હતો તે બડાઈખોર અને અભિમાની શિક્ષક સિવાય ગામમાં દરેક જણ ખુશ હતું .શિક્ષક સમજી શકતો નહોતો કે શું થયું હતું. કેવી રીતે આજે અબાન પૈસાદાર હતો અને તે,એક નિપુણ અને હોશિયાર શિક્ષકે તેના કામમાં પ્રવૃત રહેવાનું હતું? અને કેવી રીતે જોનપુરના કાઝીએ પોતાને અબાનના દિકરા તરીકે માન્યો હતો?

   ‘હું જ્યાં સુધી જીવીશ ત્યાં સુધી આ બાબતોને ક્યારેય જાણી શકીશ નહી,’ શિક્ષકે વિચાર્યું, ‘પરંતુ એક બાબત હું ચોક્કસ જાણી શકું...હું ફરી ક્યારેય નહી કહું કે હું ગધેડાને માણસમાં ફેરવી શકું છું!’ 

  અને આ જ છે ગધેડા અને જોનપુરના કાઝીની વાર્તા.       

 

Other Gujarati Stories

Beauty (Sunderi Pari)

Beauty (Sunderi Pari)

Language: English/Gujarati  Origin: India

‘I want a baby,’ Aadab demanded one day. ‘I want a baby now. I am young and beautiful and I am married. I need a baby before I am too old and past my prime.’

Enjoy this story in: English Gujarati

The Elephant Who Lost His Patience

The Elephant Who Lost His Patience

Language: English/Gujarati  Origin: India

Once upon a time, there was an ant and an elephant who lived in the jungle. The elephant was a patient and kind animal, but the ant was not the same as his friend....

Enjoy this story in: English Gujarati

The Foolish Crocodile

The Foolish Crocodile

Language: English/Gujarati  Origin: India

Once upon a time, there was a beautiful jamun tree that grew by the side of a river. A monkey lived in this tree, a happy and generous monkey who loved to eat the sweet jamun fruit that grew in abundance on the branches of the tree.

Enjoy this story in: English Gujarati

View All

Your World

Please send us stories, pictures, poems and responses. We’ll display your work in our World Stories Gallery. Enter our national writing and art competitions. Win certificates and prizes.